Copy

nummer 50 augustus 2018


Ruimte voor Erfgoed
In deze nieuwsbrief wordt verwezen naar websites voor meer informatie. Klik op de blauwe/onderstreepte link.  Nieuwsbrieven zijn ook terug te vinden op www.erfgoedplatformapeldoorn.nl

Met een prachtig concert van het Trompetterkorps der Koninklijke Marechaussee en het trio “Yess Sister Jazz Sister” in het Oranjepark werd het Erfgoedfestival 'Over grenzen van Gelderland' in Apeldoorn afgesloten. Op 25/8 en 1/9 vindt nog een living history evenement plaats, de tentoonstelling Gelderland Grensland in CODA is nog te zien en ook de wandelroutes en fietstochten zijn nog te vinden op www.erfgoedplatformapeldoorn.nl
Agenda
25/8 en 1/9: Rechtzitting op het Herenhul
Na bijna 400 jaar weer een rechtzitting op het Herenhul.
 
Nog in het kader van het erfgoedfestival 'Over grenzen van Gelderland' vindt op 25/8 en 1/9 een korte wandeling, presentatie en verbeelding van de geschiedenis van het Herenhul plaats m.m.v. Het Geldersch Landschap & Kasteelen, het Vertelgenootschap en de toneelvereniging Ernst en Luim uit Ugchelen. 
De voorstellingen beginnen zowel ’s morgens als ‘s middags vanaf de ingang aan het Herenhul (Ugchelen). De ochtendvoorstelling start om 10.30 uur en de middagvoorstelling om 13.30 uur. We wandelen dan met de deelnemers via 'Het Rode Hert' naar het herenhul. De toegang is gratis en opgave is niet nodig.
Meer informatie op www.erfgoedplatformapeldoorn.nl.
AGC wandelingen in augustus
  • De Centrumwandeling, elke zondag- en woensdagmiddag, vanaf het Raadhuisplein bij het beeld van koning Willem I. 
  • De wandeling “ Retourtje Station”, elke woensdag, vanaf restaurant Statie aan de Noordzijde van het stationsgebouw. 
  • De wandeling over het Zwitsalterrein, op zaterdag 4 augustus, vanaf  de ingang Vlijtseweg t.o. de Laan van Kerschoten. 
  • De wandeling door de Parkenbuurt op zondag 19 augustus, vanaf de bushalte Prins Hendrikplein aan de Regentesselaan. 
  • De wandeling in en om Hoog Soeren op zaterdag 1 september, vanaf de Kapel van de Protestantse gemeente aldaar. 
Alle wandelingen starten om 14.00 uur. De kosten zijn €4,-- per persoon, kinderen van 6-12 jaar  €2,-- (wandeling Welgelegen is gratis!). Vooraf aanmelden is niet nodig.
Alle informatie is terug te vinden op www.apeldoornsgidsencollectief.nl.
Natuur als erfgoed
De IVN Groencursus gaat over het Veluwse landschap. Via een aantal thema's biedt deze cursus u een optimale kans om de mooie natuur in eigen omgeving beter te leren kennen!

In de IVN bomencursus wordt aandacht besteed aan hoe bomen groeien en kunnen overleven, en het bos op de Veluwse bodem. U maakt kennis met de meest voorkomende soorten in onze omgeving. In de excursies staan wetenswaardigheden over bomen in stadsparken en bomen in bosverband centraal. Lees meer op www.ivn-apeldoorn.nl
Open Monumenten Dagen 2018
De 32ste editie van de BankGiro Loterij Open Monumentendagen op zaterdag 8 en zondag 9 september staat dit jaar in het teken van ‘In Europa’. De relatie tussen Apeldoorn en Europa is bij tal van locaties te ervaren. Bijvoorbeeld bij de expositie in de Zweedse kapel over Scandinavische houtbouw of in de Kerklaan MULO waar een kleine tentoonstelling met vakantiekaarten uit Europa te zien is.
Met de medewerking van monumenteneigenaren en tal van vrijwilligers is weer een prachtig programma voor jong en oud samengesteld. Bijzonder is dat sommige locaties met elkaar verbonden worden door activiteiten zoals de paardentram met meereizende historische personages.
 
De Open Monumentendagen in Apeldoorn worden vrijdag 7 september om 16.30 uur officieel geopend door wethouder Mark Sandmann. Aansluitend heeft van 16.45 tot 18.15 uur het Historisch Café plaats in CODA café. De toegang is gratis.
Meer over de deelnemende locaties, activiteiten en (openings)tijden vindt u komende maand in het programmaboekje of op www.monumentendagenapeldoorn.nl. Wilt u op de hoogte blijven van het laatste nieuws, volg dan facebook.com/erfgoedplatformapeldoorn.
 
Het centrale informatiepunt bevindt zich in stationsgebouw Statie in Apeldoorn. Hier zijn vrijwilligers aanwezig die u graag informeren over het programma en eventuele vragen beantwoorden.

Wolven en slakken op de Veluwe
De Nationale Archeologiedagen op 12, 13 en 14 oktober worden in Apeldoorn en Epe gehouden met een gezamenlijk thema: de vroegmiddeleeuwse ijzerwinning op de Veluwe. Nieuwe ontwikkelingen en experimenten met pas gevonden klapperstenen brengen diverse organisaties uit de twee gemeenten samen in een programma over ijzer en ijzerwinning.

Oktober lijkt ver weg, maar de voorbereidingen vinden al plaats vanaf 25 augustus en eenieder kan het proces van ijzerwinning zoals dat in de middeleeuwen plaatsvond, volgen: van klappersteen tot wolf en slak.

Maak het mee en bekijk op drie zaterdagen de ijzerwinners aan het werk bij Veluws museum Hagedoorns Plaatse in Epe: op zaterdag 25 augustus tijdens de eerste bouw van de leemoven en het voorbewerken van de klappersteen, op zaterdag 22 september tijdens de afbouw van de oven en het smeden van een brok ruw ijzer (wolf) en op zaterdag 13 oktober tijdens het stoken van de oven; telkens van 11 tot 17 uur.
>> Lees meer op www.ivn-apeldoorn.nl

Ook nog te bezoeken in augustus:
Bekijk ook regelmatig het nieuws en de agenda van het Erfgoedplatform Apeldoorn en Mijn Gelderland voor meer erfgoedactiviteiten de komende maanden.
Het nieuws van toen: 1918
Offers brengen
Brengt u weleens een offer? Deze maand wordt in de islam namelijk het Offerfeest gevierd.  Beelden van deze feestdag zijn volgens de Apeldoornsche courant vertoond in het Minerva Theater. Op 20 december 1918 vond daar een lezing plaats over Bali en de Baliërs, waarbij onder andere werd ingegaan op "den godsdienst van den Baliër".

Meer lezen? Ga naar de site van het Erfgoedplatform Apeldoorn of bekijk het artikel in Delpher. Afbeelding uit de CODA Beeldbank.
Het nieuws van nu
Gezocht: Indische Nederlanders in Apeldoorn.
Voor de tentoonstelling Indische Zomer in Apeldoorn in 2019 is de Stichting Indisch Erfgoed op zoek naar foto’s, films, geluidsopnames, brieven of dagboeken van, over en met Indische Nederlanders in Apeldoorn.Wie o wie kan hen helpen? Hoe was het om in Apeldoorn te wonen, te werken of naar school te gaan? Wat deed u in uw vrije tijd? Had u Indisch-Nederlandse vrienden of vriendinnen? Speelde u in een band? Ging u naar de film? Waar kon u in Apeldoorn lekker Indisch eten? En zo zijn er nog veel meer vragen. De Stichting is benieuwd naar die van u en uw antwoorden.
Ook al woont u nu niet meer in Apeldoorn maar heeft u nog herinneringen. Wees vooral niet bescheiden en schrijf naar info@indischerfgoed.nl

(foto: Paleis Het Loo, 10 feb. 1958 Foto: Harry Pot/Anefo)
Magasin de Nouveautées Gebr. Levy gerenoveerd 
Een parel aan de hoofdstraat (toen dorpsstraat) was de winkel van de gebroeders Levy, naar een ontwerp van J.A. Wijn. Deze werd gebouwd in 1903-1904 (foto links). In 1938 werd door architect Heuvelink de winkelpui vernieuwd. Daarmee verdween de eenheid tussen het straatniveau en de twee étages daarboven. De veranderingen die het pand in de tweede helft van de twintigste eeuw onderging waren nog veel ingrijpender. 
Nu is het gerenoveerd met hulp van het gevelfonds. Inderdaad niet helemaal zoals het vroeger was, maar toch een hele verbetering. >> Lees meer over het gevelfonds
Uit het Geheugen van Apeldoorn
U kunt naar hartelust online grasduinen en rondzwerven in de geschiedenis van Apeldoorn via het Geheugen van Apeldoorn. Wie verhalen, foto's of suggesties heeft, kan die eenvoudig bijdragen en delen. Via www.erfgoedplatformapeldoorn.nl kunt u de laatste toevoegingen volgen.
Het Herenhul
Op het Herenhul in de bossen ten zuiden van Ugchelen was vanaf de 13 eeuw de Hoge Bank van het Veluws landgericht gevestigd. Hier kwamen de hertogen van Gelre samen om klaringen (rechtzittingen) te houden.
Klaringen zijn bedoeld om rechtelijke uitspraken van lagere rechtbanken op te helderen, een vorm van hoger beroep, en worden altijd geopend door de hertog, die de rechtszaak ook (gedeeltelijk) voorzit. In het gevolg van de hertog waren de Veluwse ridderschap en vertegenwoordigers van de steden van Gelderland. Een podium werd speciaal gebouwd en er werden zetels en banken geplaatst. 

De oudste historische vermelding van het landgericht dateert uit 1243, maar het is niet onmogelijk dat de traditie op het Herenhul dateert uit de periode waarin de plaats in het centrum lag van het ijzerindustriegebied. De laatste zitting vond plaats in 1626.
De rechtspraak vindt plaats in de open lucht maar dit is niet erg comfortabel. Klaringen kunnen soms drie weken in beslag nemen en daarom wordt in 1573 besloten de inleiding van de terechtzitting op het Herenhul te houden, de zitting in Arnhem en het oordeel na afloop op het Herenhul op te lezen. Het belang van het Herenhul neemt dan dus duidelijk af. Vanaf 1626 vindt er geen rechtspraak meer plaats op het Herenhul in Engelanderholt. Na 1620 stopten de rechtszittingen en werd het stil op het Herenhul.

De zwerfkei die nu op het Herenhul staat, heeft met deze geschiedenis overigens niets te maken. Die dient slechts als plaatsmarkering.

Het Rode Hert
De afgevaardigden van de Gelderse steden bij de rechtzitting op Het Herenhul logeerden vaak in herberg Het Rode Hert. In archieven is een rekening gevonden uit 1432 van de stad Arnhem over een betaling aan Het Rode Hert. Vermoedelijk bestond de herberg al in de veertiende eeuw en was daarmee hoogstwaarschijnlijk de eerste herberg in deze omgeving.
In de buurt van de herberg werd al in 1860 een pot met meer dan achthonderd zilverstukken uit de jaren 1225 tot 1237 opgegraven. Waar de muntencollectie is gebleven, is helaas onbekend. 
Aan het begin van de Konijnenkamp achter het huis aan de Engelanderweg 27 werd er in september 2004 een archeologische opgraving gedaan waarbij een grote hoeveelheid 14de eeuws aardewerk werd gevonden. Dit aardewerk was grotendeels afkomstig van de herberg Het Rode Hert. Het huis op Engelanderweg nr 32 heeft een gevelsteen met vermelding van het Rode Hert, (maar is niet afkomstig van de oorspronkelijke herberg). Eén van de vergaderzalen in het stadhuis is ook genoemd naar het Rode Hert.
>> Lees meer op het Geheugen van Apeldoorn
Winkelen in de Hoofdstraat
Apeldoornsche Courant – T.D.H. Pull deel 1

Op 3 mei 1825 deed Cornelis Carel Pull in Amersfoort aangifte van de geboorte van zijn vierde kind Tielemanus Dirk Hendrik. Oom Wouter Pull, de toenmalige wethouder en latere lid van de Provinciale Staten, schreef zijn neefje als nieuwe inwoner in.
Vader Cornelis was boekdrukker en was met een vennoot eigenaar van een houtzagerij en -handel. Hij werd later benoemd tot lid van de Maatschappij tot Nut van ’t Algemeen, departement Amersfoort en tot Heemraad van de Amersfoortse Slapersdijk. Geconcludeerd mag worden dat Tielemanus alias Tieleman tot de gegoede burgerij behoorde.
 
Pas in 1844 komt hij weer in beeld. Iedere negentienjarige man werd opgeroepen voor de loting voor de Nationale Militaire Militie. Ook Tieleman. Voorafgaand aan de loting kon bezwaar worden gemaakt bij de Militie Commissaris op het gemeentelijk secretarie, maar dat deed Tieleman niet. Hij trok lotingsnummer 155. Dankzij dit hoge nummer kreeg hij vrijstelling voor een jaar, maar werd in 1846 in Zwolle geplaatst: op 24 april bij het 1e regiment infanteristen en in juni vrijwillig bij het 7e regiment infanteristen.
Dankzij deze registratie is bekend hoe Tieleman er uit zag. Hij was van toenmalige gemiddelde lengte en had een ovaal-rond gezicht, blauwe ogen, grote neus en bruin haar.
Wellicht las Tieleman tijdens zijn diensttijd het Nieuws- en Advertentie-blaadje dat in Zwolle, Deventer, Zutphen en Apeldoorn verscheen; in Apeldoorn bij boekhandelaar B. Gunning en in Deventer bij A. Ter Gunne. Of misschien las hij het nieuws- en advertentieblad Kaleidoskoop dat ook in deze steden verscheen en waarin Gunning eveneens adverteerde. Deze krant werd in Deventer door Ter Gunne gedrukt, een naam om te onthouden.
 
Wanneer Tieleman zich in Apeldoorn heeft gevestigd, is onduidelijk. Wel dat hij met zijn jongere zusje Johanna op de Hoofdstraat inwoonde bij de rentenierende weduwe Jacoba ten Hove. Blijkbaar konden broer en zus Pull na haar overlijden op 3 november 1854 in haar woning blijven wonen. Wellicht regelde hij toen de afhandeling van haar nalatenschap. Dat deed hij in februari 1858 wel na het overlijden van haar zuster Johanna ten Hove die op het Loo woonde.
 
Aanvankelijk liet Tieleman als beroep ‘geen’ vermelden. Maar tussen 1854 en 1857 adverteerde hij in de Opregte Haarlemsche Courant en in het Algemeen Handelsblad als ‘boekhandelaar T.D.H. Pulle’ met de verkoop van roerende en onroerende goederen en met uiteenlopende vacatures.
In die jaren adverteerde hij slechts eenmaal met een letterkundig werk en als lid van het Apeldoorns letterkundig genootschap Erica (Provinciale Overijsselsche en Zwolsche Courant 19-06-1857).

Zijn advertenties geven een interessant beeld van de medio negentiende-eeuwse Apeldoornse economisch-sociale geschiedenis. Dat een boekhandelaar zich interesseerde voor het verhuren en verkopen van kamers, appartementen, eenvoudige en luxe huizen en van boerenerven, of voor de verkoop van uiteenlopende artikelen waaronder muziekinstrumenten, was niet vreemd. De meeste officieel erkende negentiende-eeuwse boekhandelaren deden dat voor de extra inkomsten.

Op 23 april 1858 bood Tieleman via notaris J.M. Everts uit Twello de verkoop van zijn eigen woning en dat van zijn buurvrouw aan ‘de Chaussée’ of Loolaan aan. Blijkbaar was hij toe aan een nieuwe start. Hij verwachtte met de verkoop van zijn huis 1650 gulden te verdienen en met dat van zijn buurvrouw 3000 gulden. Of dit zou lukken en hoe het Tieleman Pull als boekhandelaar op de Hoofdstraat zal vergaan, komt in de nieuwsbrief van september aan bod.
Colofon
Ruimte voor Erfgoed verschijnt maandelijks. Heeft u tips of wilt u een bijdrage leveren aan onze nieuwsbrief? Laat het ons weten. 
Stuur deze nieuwsbrief gerust door naar andere geïnteresseerden. Zij kunnen zich ook GRATIS abonneren via onderstaande link.


Uitgave: Stichting Erfgoedplatform Apeldoorn (EPA)
Internet: www.erfgoedplatformapeldoorn.nl
E-mail: epa.redactie@gmail.com
Facebook: erfgoedplatformapeldoorn

Foto's: CODA Archief, H.Hogenbirk
U ontvangt deze nieuwsbrief, omdat u zich eerder hiervoor heeft aangemeld. Wilt u zich uitschrijven? Klik dan op onderstaande tekst. Als u niets doet, gaan wij uit van uw eerdere toestemming/inschrijving deze nieuwsbrief te willen ontvangen. 
Copyright © 2018 Erfgoedplatform Apeldoorn (EPA)

Meld u aan voor de volgende edities van deze nieuwsbrief

Meld u af voor deze nieuwsbrief    Wijzig aanmeldgegevens 
Copyright © 2018 Erfgoedplatform Apeldoorn (EPA)

Email Marketing Powered by Mailchimp
Share
Tweet
Forward to Friend
Share
+1






This email was sent to <<E-mail adres>>
why did I get this?    unsubscribe from this list    update subscription preferences
Erfgoedplatform Apeldoorn (EPA) · Vosselmanstraat 299 · Apeldoorn, Nederland 7311 CL · Netherlands

Email Marketing Powered by Mailchimp