Copy
Bekijk deze nieuwsbrief in uw browser
Ruimte voor Erfgoed 

nummer 86 - Juni 2021
Vorige afleveringen zijn terug te vinden via www.erfgoedplatformapeldoorn.nl  (menu: Ruimte voor Erfgoed).  Zelf iets te melden? Stuur je bijdrage naar epa.redactie@gmail.com.
Erfgoed Agenda

Meer nieuws en activiteiten op Erfgoedplatform Apeldoorn en Mijn Gelderland
juni t/m oktober: De Atlas vanApeldoorn 
In de serie Atlas van Apeldoorn zet CODA in samenwerking met partners van het Erfgoedplatform Apeldoorn, bewoners en andere betrokkenen jaarlijks een wijk of dorp in de gemeente Apeldoorn in de schijnwerpers.
Tot en met oktober staat deze editie in het teken van de wijk Berg en Bos.
Een wijk met een bijzondere ontstaansgeschiedenis waar Wegerif verschillende karakteristieke villa’s heeft gebouwd, maar ook een wijk waar ontspanning centraal stond (en staat) met onder andere het Boschbad, Prins Bernhard Dal, Koningin Julianatoren en Park Berg en Bos met een theehuis.
Een overzicht van deze activiteiten is opgenomen in het programmaboekje dat je hier kunt downloaden. Wie liever een gedrukt exemplaar heeft, kan hiervoor terecht bij de CODA-vestigingen.
>> Meer informatie of bekijk de website van CODA
juni/juli: Cultuurhistorische wandelingen door Berg en Bos
Naar aanleiding van de presentatie van het boek ‘Berg en Bos, een verrassende ontdekking’, houdt co-auteur Frederik Erens cultuurhistorische wandelingen door de wijk Berg en Bos. Hierbij passeert de architectonische rijkdom en bewonersgeschiedenissen de revue.
De wandelingen van ruim anderhalf uur zijn gepland in juni en juli op zondag om 11.30 en om 15.00.
Deelname kost 7,00 euro (contant). Opgave via ferens01@gmail.com.
Onder normale omstandigheden is de groepsgrootte 12 personen, maar momenteel vanwege covid-19 slechts 3 personen. 

>> Meer informatie

19 juni: Fietstocht naar Groot Zonnehoeve 
In het kader van de architectuurdagen nodigt architectuurcentrum Bouwhuis je uit voor een fietstocht naar de wijk Groot Zonnehoeve, waar je kunt zien hoe de stedenbouw in deze nieuwe wijk door duurzame ingrepen heeft ingespeeld op klimaatveranderingen.
Met deze relatief kleine wijk is geprobeerd parkachtig wonen in het landschap voor iedere bewoner mogelijk te maken.
We verzamelen bij de fietsenstalling van station De Maten om 14.00 uur en eindigen om cica 17.00 uur met een borrel in de stad.
>> Meer informatie en opgave

18-19-20 juni: Nationale Archeologiedagen.
Er zijn nog geen fysieke bijeenkomsten mogelijk, daarom komt de Archeologische Werkgroep Apeldoorn (AWA) samen met de gemeente Apeldoorn met een alternatief programma met een Webinar en twee wandelingen die op eigen gelegenheid te doen zijn.

18/6: Webinar Verborgen Verleden Natuurpark Berg en Bos
Op vrijdag 18 juni wordt het rapport ‘Verborgen Verleden Natuurpark Berg en Bos’ gelanceerd en vindt er tussen 19:30-21:00 uur een Webinar plaats. Daarin zullen enkele onderwerpen uit het boek uitgelicht worden.
Aanmelden voor het Webinar via archeologie@apeldoorn.nl. Voorafgaand aan het Webinar ontvang je dan een link om de bijeenkomst digitaal bij te kunnen wonen.

Wandelkaart Verborgen Verleden Natuurpark Berg en Bos
Speciaal voor het weekend van de Nationale Archeologiedagen is een wandelkaart in de maak waarin de cultuurhistorische relicten in en om natuurpark Berg en Bos aangegeven staan. Met deze kaart in de hand kun je je eigen wandeling uitstippelen langs de cultuurhistorische elementen in en om het park.

Wandelkaart Munitiedepot Hoog Soeren vanaf Hotel Oranjeoord
Tussen Apeldoorn en Hoog Soeren lag in de Tweede Wereldoorlog een bijzonder groot munitieopslagdepot. Destijds lag het depot goed verborgen in het bos, maar ook vandaag de dag is de geschiedenis van dit gebied voor velen onbekend. Vooruitlopend op een expositie in Hotel Oranjeoord is een wandeling in ontwikkeling. 
>> Meer informatie over de archeologiedagen 

29 juni: Digitale bijeenkomst over jong erfgoed (1970-1990) in Apeldoorn
Op dinsdagavond 29 juni organiseert de gemeente Apeldoorn een digitale avond over het Post70 erfgoed van Apeldoorn. We vertellen over ons inventarisatieproject, laten we zien welke Post70-projecten ons zijn opgevallen en gaan we in op de geschiedenis van de stadsontwikkeling tussen 1970 en 1990. We zenden live uit vanuit een studio en u kunt uw vragen en opmerkingen rechtstreeks naar de studio sturen.
Wilt u de avond digitaal bijwonen? Dan kunt u zich hier inschrijven.

In 2020 is de gemeente Apeldoorn begonnen om het jonge erfgoed (1970-1990) in kaart te brengen. Deze bouwperiode heeft een onmiskenbare stempel gedrukt op de huidige identiteit van de stad. Deze tijdslaag heeft de stad letterlijk zijn huidige vorm gegeven, zo betogen Evelien van Es, Lara Voerman en Joost Emmerik die het onderzoek deden naar de geschiedenis van Apeldoorn tussen 1970-1990 in opdracht van de gemeente Apeldoorn.
>> Lees meer informatie

Ontdek de wijk Berg en Bos (circa 10 km)
Aan de hand van een boekje of route-app fiets of wandel je door de Wijk Berg en Bos. Je maakt kennis met de geschiedenis, architectuur en aanleg van deze Apeldoornse wijk.
De wijk geeft een goed beeld hoe de gegoede burgerij in de eerste helft van de twintigste eeuw hun woonwensen realiseerden te midden van de natuur. Berg en Bos bezit een staalkaart aan architectonische stromingen van de twintigste eeuw. De bezienswaardigheden in deze wijk bevinden zich op een relatief kleine afstand van elkaar zodat dit een compacte fietsroute is. Een tweetal wandeluitstapjes is toegevoegd: één op de interessante begraafplaats aan de Soerenseweg en één in het Park Berg en Bos.
>> Download het routeboekje

Tour de Papier 
Is een fietsroute van bijna 70 km, met afkortingen.
In de Tour de Papier ontdek je de pracht van de natuur en de geschiedenis van de papierindustrie in hartje Gelderland.
De tour is een gezamenlijk product van CODA, Toeristisch Platform Apeldoorn en Routebureau Veluwe.

>> Download de route en het gpx bestand
Erfgoed Nieuws
Nieuw boek: 'Berg en Bos, een verrassende ontdekking'
Welkom in Berg en Bos, wellicht de mooiste wijk van Nederland. Gedrapeerd over een glooiend, bebost terrein met meanderende straten en prachtige villa’s, en een rijke geschiedenis die teruggaat tot in de ijzertijd. Dit is het beeld van Berg en Bos dat zich aftekent na lezing van dit prachtige boek.
Zo begint deel 7 in de serie Wijk in Beeld uitgegeven door de Stichting Apeldoornse Monumenten in samenwerking met de Wijkvereniging Berg en Bos en diverse organisaties uit het Erfgoedplatform Apeldoorn (EPA). Het is een prachtig boek geworden van 168 pagina’s dat met veel illustraties ingaat op de geschiedenis, de architectuur en de bewoners van de wijk.
Te koop in de boekhandels en Primera's in Apeldoorn voor € 24,95.
De Van Rossems in Apeldoorn
Dinsdag 1 juni was de uitzending over de Van Rossems die Apeldoorn bezochten. Tijdens deze uitzending bezocht het drietal eveneens het Kröller-Müller Museum en Radio Kootwijk. En verder hadden ze wat te vertellen over en commentaar op het gemeentehuis.
>> Je kunt de uitzending HIER nog terugkijken 
Open Monumenten Dagen (OMD)
Er wordt hard gewerkt aan de organisatie van de Open Monumentendagen (OMD). 
Zoals elk jaar streven we naar een vlekkeloze organisatie waarvoor we zijn aangewezen op een groot aantal vrijwilligers.
Wil je meewerken aan de OMD, meld je dan aan als vrijwilliger om op 11 en/of 12 september (één of beide dagen) van 11:00–17:00 uur de bezoekersstromen in goede banen te leiden.

Je kunt je aanmelden via omdapeldoorn@gmail.com met vermelding van je naam en de dagen waarop je als OMD-vrijwilliger beschikbaar bent. 
Nadere informatie over het programma en de deelnemende locaties volgen in een volgende aflevering van Ruimte voor Erfgoed. 
>> Lees hier meer informatie
www.gedenkstenen-apeldoorn.nl live!
De werkgroep Gedenkstenen Joods Apeldoorn realiseerde in samenwerking met CODA en het Apeldoorns ontwerpbureau Degen & Leideritz een nieuwe website.  
Doel van de werkgroep Gedenkstenen Joods Apeldoorn is  om, met het leggen van gedenkstenen bij huizen van Joodse Apeldoorners die in de Tweede Wereldoorlog zijn weggevoerd en vermoord, de herinnering aan hen en hun lot levend te houden. Ze worden met een steen herdacht op hun laatste woonadres en niet op het eventuele onderduikadres. 
De werkgroep Gedenkstenen Joods Apeldoorn is op zoek naar verhalen die wellicht nog niet bekend zijn, maar wel meer inzicht geven in bijvoorbeeld de Joden die in Apeldoorn ondergedoken hebben gezeten. Weet u meer of wil u eens in gesprek met de werkgroep? Neem dan contact op met Roeland Oudejans-Albers (info@gedenkstenen-apeldoorn.nl).
Oud Apeldoorn Actueel
Het blad voor leden van de Vereniging Oud Apeldoorn komt in juni weer uit. In deze uitgave  uitgebreid aandacht aan de voormalige Waldeck Pyrmontlaan tussen De Naald en de huidige Gazellestraat. In de rubriek ‘Schilderachtig Apeldoorn’ wordt opnieuw een bijzondere villa nader belicht. De serie over ‘Het Loo: meer dan een paleis’ wordt afgesloten. Er wordt aandacht besteed aan de vroegere Dorpstraat, aan kruidenier Konijnenberg en de Café De schimmel. De motorliefhebbers komen dankzij Hans Koopman weer aan hun trekken. Kortom, de moeite waard om te lezen. Het tijdschrift wordt vanaf 9 juni aan de leden verstrekt en is helaas niet digitaal beschikbaar. Lid worden kan via www.verenigingoudapeldoorn.nl/
SAM Nieuwsbrief verschenen 
De nieuwsbrief van de Stichting Apeldoorns Monumenten (SAM) is recent weer verzonden naar alle donateurs. Met o.a. de onderwerpen:
  • Nieuwe SAM publicatie in de serie Wijk in Beeld
  • Vooruitblik Open Monumentendagen op 11 & 12 september 2021
  • Activiteiten tot bescherming van bedreigd erfgoed in Apeldoorn
  • De SAM-activiteiten tot bescherming van bedreigd erfgoed in Apeldoorn.
SAM donateur worden kan via www.apeldoornsemonumenten.nl
Paleis 't Loo in uitvoering
Sinds de laatste fotoserie zijn er weer grote vorderingen gemaakt met de werkzaamheden aan de restauratie en ondergrondse uitbreiding van Paleis Het Loo.
De ondergrondse uitbreiding is nu geheel overdekt en is alle beglazing van de lichtstraten aangebracht in het dek. De ronde vorm van de vijver op het Basse cour is goed te zien.
>> Lees meer
Raadplaatje
Het vorige raadplaatje leverde geen reacties op. Blijkbaar toch te moeilijk. Het was een decoratie aan het tuinpaviljoen bij de Hoge Vijver in het park van Het Oude Loo. Oorspronkelijk uit de achttiende eeuw was het één van de twee koepeltjes in Chinese stijl bij de volière op de plaats van het huidige speelhuis van Wilhelmina, de zogenoemde schellehuisjes.  Eén van de koepels stond tot 1955 bij het Aardhuis en is daarna opgeslagen op de zolder van de timmerwerkplaats boven de stallen. Naar aanleiding van de tentoonstelling ‘het Witte Loo’ is het weer opgebouwd en staat nu (zonder pagodedak) bij de Hoge vijver. Prinses Juliana bezocht tijdens haar laatste levensjaren vaak het Oude Loo, en vertoefde dan bij mooi weer in deze theekoepel.

Op de foto rechts hebben wij een nieuw raadsel. Wat is het en waar staat het? 
Alvast een tip van de sluier opgelicht: Denk aan de Atlas van Apeldoorn.
En meer informatie is ook van harte welkom.


Nog een raadplaatje, maar dan anders
Wie weet er meer over onderstaand monument bij het gebouw van de voormalige PTT telefooncentrale  aan de Beekstraat? Wie heeft het gemaakt? Wanneer en waarom is het daar geplaatst?
Het moet haast wel te maken hebben met de voormalige PTT-vestiging aldaar. 
Yvonne de Vries wil het graag opnemen in het kunstboek waar ze aan werkt.
Via KPN is het nog niet gelukt om de juiste persoon te vinden die hier meer van zou kunnen weten. Wie kan Yvonne helpen?

Stuur je antwoord naar: epa.redactie@gmail.com
Uit het Geheugen van Apeldoorn
Online grasduinen en rondzwerven in de geschiedenis van Apeldoorn via het Geheugen van Apeldoorn. Wie verhalen, foto's of suggesties heeft, kan die eenvoudig bijdragen en delen (klik op info rechtsboven). Via www.erfgoedplatformapeldoorn.nl zie je de laatste toevoegingen.
GGNET (St. Joseph Stichting) 
De puisant rijke jurist J.P.G. Moorrees kocht 150 hectarewoeste grond in het zuidoostelijk deel van het huidige Zuidbroek. In 1846 liet hij de villa bouwen en omstreeks 1850 vond de grootschalige ontginning van het landgoed plaats. De neef van Moorrees, die gestudeerd had aan de landbouwuniversiteit Hohenheim in Duitsland, kreeg hierover de leiding. Hij huurde 250 dagloners in om voor zestig cent per dag het landgoed Hohenheim aan te leggen. Het landgoed deed dienst als modelboerderij voor de gehele omgeving en floreerde onder het toezicht van neef Moorrees.

De Veluwse keuterboeren spraken met spot en verbazing over zijn ongebruikelijke landbouwmethode, maar die bleek wel succesvol. De Veluwse boeren hielden vee voor hun mest, om zo landbouwproducten te verbouwen. Neef Moorrees draaide dit om en verbouwde voedergewassen om kalveren en schapen te fokken voor de export naar Engeland. Na het vertrek van neef Moorrees ging Hohenheim achteruit en in 1902 werd het grootste deel van het landgoed aangeboden aan de pachters.

Op 29 april 1925 kochten de broeders Penitenten een landgoed aan de Deventerstraat in Apeldoorn. Het landgoed was toen 30 hectare groot. De broeders hadden al langer plannen om een derde stichting te bouwen voor Rooms Katholieke krankzinnigen uit de noordelijke provincies. 
Op 1 februari 1927 werd het St. Antonius-paviljoen ingezegend en een week later kwamen de eerste patiënten. De behandeling van de patiënten stelde vóór de Tweede Wereldoorlog weinig voor. Ze verbleven allemaal intern. Het was eigenlijk één groot dorp waar iedereen óf aan het werk was óf de hele dag in bed lag. 
Na de Tweede Wereldoorlog veranderde dit: er kwamen medicijnen en therapieën om de patiënten beter te behandelen. In 1953 kwam de eerste psycholoog in dienst.
In 1987 kreeg de St. Josephstichting een nieuwe naam: 'De Wellen'. Het werd opener en er werd minder 'geheimzinnig' gedaan over patiënten. In 2000 fuseerde De Wellen met RIAGG Oost-Veluwe Apeldoorn en kreeg de nieuwe naam 'Spatie', waarna het in 2007 op ging in GGNet.
>> Lees meer

Hoog Soeren nr 8, Reactie van Harry Tijssen
Omdat huis nr. 8 dat mijn voorvader Frederik de Graaf bouwde in 1864 te koop staat sprak ik met makelaar Frank Huibers en stuur ik jullie onderstaande tekst toe. De gegevens heb ik verkregen via mijn genealogisch onderzoek en voor wat betreft de huizenbouw in Hoog Soeren ontleend aan het SAGA-rapport Goud van Oud 2 Apeldoorn 2014.
 
Geschiedenis Hoog Soeren nr 8

Dit vierkante huisje is gebouwd door Frederik de Graaf met zelfgebakken stenen.  In de zijgevel bracht hij een steen aan met zijn initialen FDG en het jaartal 1864. Hij was in Dokkum gedoopt als Fedde de Graaf. Opgeleid als pottenbakker werkte hij vanaf 1840 aan de weg van Apeldoorn naar Amersfoort. Zijn ervaring kon goed gebruikt worden want de weg moest worden geplaveid met stenen die ter plekke gebakken werden in speciale veldovens. Veel huisjes in Hoog Soeren zijn gebouwd met behulp van stenen die afgekeurd waren en meegenomen mochten worden door de wegarbeiders. 
Het huisje wordt wel het eerste schooltje van Hoog Soeren genoemd. Frederiks vrouw stond in het bevolkingsregister genoteerd als Aukje Postuma, bewaarschoolhouderesse.  Ze werd volgens de overlevering ‘de wieze vrouwe’ genoemd en men dichtte ‘vrouw De Graaf’ grote kwaliteiten toe als onderwijzeres. Bewaarscholen werden in die tijd echter opgericht als kinderdagverblijf om arme moeders de gelegenheid te geven betaald werk te zoeken. Aukje had in het stadsweeshuis in Bolsward en betaald door de Armenvoogden goed leren lezen, schrijven, rekenen en naaien. Zelfs gymnastiek stond op het programma. Ze zal haar kennis in dit huisje met veel plezier ingezet hebben voor Soerense kindertjes. 
‘Apeldoorns Belle Époque’
Indertijd was Hoofdstraat 144 een van de kroonjuwelen van Apeldoorns Belle Epoque. Het was ontworpen door architect J.A. Wijn. De eerste eigenaar was een winkelier uit Amersfoort. Na hem volgden de nieuwe eigenaren elkaar op. De meesten gaven hun pand een eigen aanzicht. Dat gebeurde ook bij andere door Wijn ontworpen winkelpanden. Ze werden gemoderniseerd. Vaak restte er nog de bovenpui of een deel ervan. Maar van de oorspronkelijke pui van Hoofdstraat 144 was niets meer overgebleven. Dankzij het Apeldoorns Gevelfonds werd die als eerste in redelijk originele staat teruggebracht.

Hoofdstraat 144: Periode 1965-2004
In 1965 verkochten Johan en Reintje Festlaar hun Reinjo’s Kledinghuis aan de eigenaar van Diana Lederwaren N.V. in Amsterdam. Na zo’n zestig jaar maakten dames-, heren- en kindermode plaats voor tassen en andere lederwaren. Het echtpaar Fetlaar bleef nog tot 1967 boven hun voormalige winkel wonen


Tassenwinkel Diana Amsterdam
De tassenwinkel Diana was een filiaal van de gelijknamige tassenwinkel die na de tweede wereldoorlog drie vestigingen in Amsterdam had: in de Kinkerbuurt op De Clercqstraat 28; in de Pijp op Van Woustraat 82 en Ceintuurbaan 430. Van deze drie zaken was De Clercqstraat de oudste vestiging. Op 10 januari 1942 adverteerde de heer Steensma in De Courant. Het Nieuws van den Dag voor een leerling-verkoopster voor zijn op De Clercqstraat 28 gevestigde lederwarenzaak (De Tijd 8 juni 1942). Vermoedelijk had Steensma al in 1937 bij een verkoop het winkelhuis uit de hand gekocht (De Telegraaf 30 november 1937). Op het pand rustte erfpacht, zoals op vele Amsterdamse panden. Bij de verkoop werd vermeld dat de huur 2.256 gulden bedroeg.
 
De handtas was al voor de oorlog een gewild modeartikel. Leveranciers plaatsen in Amsterdamse kranten advertenties om in contact te komen met potentiële agenten of winkeliers. 
Tussen 1943 en 1946 zijn er geen gegevens over de Amsterdamse tassenwinkel Diana bekend. In 1946 adverteerde deze zaak met de pakkende slogan “DIANA” geeft wat niemand heeft en speelde Hollywood-achtig in op de werkende vrouw met schoudertas die op een volle tram was gesprongen (Het Parool 20 april, 8 juni en 20 december 1946).

‘Diana’ verkocht de nieuwste modellen elegante handtassen en sportschoudertassen van ‘allerfijnste ledersoorten en moderne kleuren’. De prijzen varieerden van 38,50 tot 55 gulden voor de handtassen en 17,95 tot 45 gulden voor de sporttassen. ‘Diana’ betrok zijn tassen uit een eigen tassenfabriek.
Het is de vraag waarom een winkel die tassen verkoopt zich Diana noemt. Tot nu toe is het niet duidelijk of de winkel was vernoemd naar een dochter, echtgenote of familielid van de oprichter. Of was het wellicht hilarisch bedoeld: de vrouw jaagt op tassen zoals de godin van de jacht Diana op dieren. Of wellicht kon de vrouw met haar nieuwe tas zich een filmster wanen. In die tijd was Diana de naam van een aantal spraakmakende filmsterren.
 
De handtas was een gewild damesmodeartikel en dus breidde ‘Diana’, dat zich inmiddels ‘Het grote lederwarenhuis’ noemde, uit met nieuwe filialen: in Amsterdam op de Kalverstraat, Nieuwedijk, Ferdinand Bolstraat, Bos en Lommerweg, 1e van Swindestraat en in 1951 op in Haarlem de Grote Houtstraat. In de advertentie van 12 december 1965 werd Apeldoorn aan de opsomming van de filialen toegevoegd. En later Hilversum en Bussum.

Verbouwing
Voordat de winkel werd geopend, vond er eerst een grondige verbouwing plaats. Op 4 maart 1965 diende lederwarenfabrikant J. van der Leide in Nederhorst Den Berg (tegenwoordig onderdeel van de gemeente Wijdemeeren) bij de gemeente Apeldoorn een verzoek in voor een grondige verbouwing van het winkelpand. De gemeente stemde op 11 juli in. De Haarlemse architect Arie Brand maakte het ontwerp voor de nieuwe winkel. De bouwkosten waren op 35.000 gulden geschat.

Lederwarenfabriek J. van der Leide
‘Diana’ vermeldde in zijn advertenties dat de tassen in een eigen fabriek werden gemaakt. Verspreid over Amsterdam waren diverse lederwarenfabrieken. Jan Jacob van der Leide, geboren op 24 augustus 1924 in het Duitse Lünnen, vestigde zich op 1 juli 1950 in Amsterdam met zijn bedrijf in fabricatie van lederwaren uit leder, plastics en andere lederkunststoffen op Weesperzijde 56 (1953). Hij verhuisde zijn bedrijf op 1 mei 1954 naar Middenweg 143 in Nederhorst den Berg. Blijkbaar was hij ook de eigenaar van ‘Diana’ in Apeldoorn. In ieder geval gaf hij opdracht voor de verbouwing van deze tassenzaak.
 
Architect Brand 
Hoewel op het formulier als voornaam Aart was vermeld, was de architect als Arie op 11 september 1908 in Schoten, een gehucht ten noorden van Haarlem, geboren. Zijn vader Jan was timmerman. Bij zijn keuring voor militaire dienst op 4 september 1924 gaf Arie als vooropleiding behalve zeven jaar lager onderwijs, ook drie klassen avondvaktekenschool op en privélessen bouwkundig tekenen. Hoewel hij was goedgekeurd voor de genie bij de marine was hij buitengewoon dienstplichtig.
Over de architect Aart Brand is weinig bekend. Vanaf 1937 woonde hij in Haarlem. In juni dat jaar ontwierp hij het evangelisatiegebouw op de Minahassastraat in Haarlem noord. Voorts ontwierp hij een garage en bovenwoning op Harmenjansweg (1941), een landhuis op de Zonnebloemlaan in Aerdenhout (1951) en een gebouw naast de baileybrug in IJmuiden (1955). Brand woonde op diverse adressen in Haarlem, vanaf 1953 op de Verspronckweg 87.
Aart Brand pakte de verbouwing rigoureus aan. Om te beginnen ontwierp hij een voor die tijd moderne gevel die in de plaats kwam voor de Jugendstil gevel naar het ontwerp van J.A. Wijn. De twee etalages met kleine nis in het oorspronkelijk ontwerp veranderde hij in een royale nis met twee zwevende etalages links en rechts van de entree. De etalages waren van spiegelglas in een lijst van geanodiseerd geel alminium. Op de portiekvloer lag travertin. De winkeldeur was eveneens van spiegelglas.
Uit Brands ontwerpen in potlood blijkt dat de vroegere privélessen bouwkundig tekenen aan hem goed waren besteed.

    
 



 


 

 
 



Omdat hij de ingang van de winkel iets naar achteren had verplaatst, moest ook de oorspronkelijke trap naar de eerste verdieping in het midden van de winkel worden verplaatst. Brand koos voor een trappartij van twee trappen van elf treden met halverwege een plateau bij de ingang rechts in de winkel. Blijkbaar heeft Brand ook de spiltrap naar de eerste verdieping tussen de keuken en dagverblijf laten bouwen.
 
 










Let wel: Op de rechter afbeelding is alleen het onderste deel van Hoofdstraat 144 vanaf de straat zichtbaar. De winkel, keuken en dagverblijf liggen achter de huidige winkels van Nedgame  en Xiora (Hoofdstraat 146 en 148). Beneden werden tassen verkocht, boven koffers.
Bij de verbouwing werd meteen de verbetering van de fundering van Hoofdstraat 144 aangepakt. Brand gebruikte hiervoor ijzeren balken en kalkzandsteen voor het metselwerk. In zijn ontwerp vermeldde hij dat  het ‘ontgraven en aanlempen’ van de fundering in overleg met het gemeentelijke bouwtoezicht zou gebeuren. Zo ook wanneer ‘eenig bouwdeel verandering of versterking’ nodig mocht zijn.
Vervolgens paste Aart Brand de bovengevel aan. Hij verving de oorspronkelijke Jugenstil raampartij met serre in het midden door terranova pleisterwerk in gebroken wit. De puibekleding was van gepolijst syeniet in grijs-groene kleur. Voor de kozijnen en ramen koos hij blank gelakt hardhout en gaf in zijn een schematische weergave.
Ook de tweede verdieping kreeg een nieuw aanzicht. De twee ramen en het smalle balkon werden vervangen door drie kleine ramen. Alleen het zolderraam op de derde verdieping bleef gehandhaafd. Brand vermeldde in zijn ontwerp dat hij oorspronkelijke grijze dakpannen behield. Maar jaren later zou blijken dat dit alleen de dakpannen aan de straatkant betrof, want de dakpannen boven de zijgevel waren rood.
 
De foto van de bekende Apeldoornse fotograaf A.C. Stokhuyzen uit 1923 toont Wijns ontwerp van de gevel met de begane grond en eerste verdieping van de toenmalige Magasin de Nouveautés vh gebr. Levy van de dames Van Oss.
 


Gezien de bloemstukken in de winkel fotografeerde Henk van ’t Veer het door Aart Brand gemoderniseerde filiaal ‘Diana’ kort na de opening in 1965. De foto geeft een impressie van de nieuwe entree en trappartij. Wanneer de foto wordt ingezoomd, blijkt dat er heren in de winkel zijn te zien, een dame met kind op de trap en een dame met kinderwagen voor de rechter etalage. Blijkbaar moest de loop van de Apeldoornse vrouwelijk klandizie nog komen. Speciaal voor hen was de linker etalage ingericht met tassen in diverse uitvoeringen, het visitekaartje van ‘Diana’.

Een foto van de in november 1968 aangelegde winkelpromenade geeft een impressie van de eerste en net zichtbare tweede verdieping van Brands ontwerp.
 
 



Na Apeldoorn opende ‘Diana’ ook nog filialen in Hilversum, Bussum en Rosendaal. In totaal waren er 12 filialen.
Voor Moederdag 1966 pakte ‘Diana’ zoals gebruikelijk paginagroot uit (Algemeen Handelsblad 4 mei 1966)
In 1976 werd het typisch zwierige jaren vijftig logo aanpast aan de jaren zeventig.




Brand bij de buren
Als gevolg van de brand op 5 december 1981 bij het buurpand Noteboom Kadoos moest het echtpaar Roelofs hun huis verlaten en werd tijdelijk ondergebracht op het politiebureau aan de Deventerstraat.
Hoewel Diana Lederwaren door de brandweer was gered, was een deel van de winkel als gevolg van de water- en rookschade onbruikbaar Met toestemming van de Kamer van Koophandel hielden de eigenaren Roelofs vanaf 17 december 1981 een water- en rookschade opruiming. Alle puntgave lederwaren en reisartikelen, waarvoor in de winkel geen plaats meer was, was tegen weggeef prijzen te koop. Ze nodigden belangstellenden uit met een kom vlug even kijken, er is vast ook een voordeel van u bij! (Nieuwe Apeldoornsche Courant 17 december 1981).
 
Hoewel de tassenzaak ‘Diana’ al lang niet meer bestaat, werd een sticker van deze zaak onlangs op Marktplaats als zogenoemde Marktplaats-sticker aangeboden.

Inmiddels was de computerwinkel Byte neergestreken in Apeldoorn. Van 17 augustus 1989 verkocht Byte op de Asselsestraat 46 computers, printers en computerbenodigheden. In 2004 verhuisde Byte, dan als Dynabyte naar Hoofdstraat 144. Maar voordat dit zo ver was, moest er eerst worden verbouwd. 

 
Nawoord
In deze bijdrage over Hoofdstraat 144 zijn in de beschrijving van Diana Lederwaren als gevolg van covid-19 nog enkele losse eindjes. Die zullen hopelijk in de volgende aflevering aan elkaar kunnen worden geknoopt als opmaat naar de aandacht voor de winkels van Dynabyte en State of Art.
 
Dank
Ook deze keer dank aan Stefan Rutten voor de bouwtekeningen van architect Aart Brand in het archief van CODA.
 
Bronnen
Delpher voor De Courant. Het Nieuws van den Dag, De Tijd, Het Parool, De Telegraaf, Algemeen Handelsblad, De Telegraaf en de Nieuwe Apeldoornsche Courant.
Colofon
Ruimte voor Erfgoed verschijnt maandelijks bij bijna 1350 abonnees in hun mailbox. Heeft u tips of wilt u een bijdrage leveren? Laat het ons weten. Stuur dit bulletin ook gerust door naar anderen. Zij kunnen zich GRATIS abonneren via onderstaande link.

Uitgave: Stichting Erfgoedplatform Apeldoorn (EPA)
Redactie: Hans Hogenbirk en Adrienne Zuiderweg
Internet:     www.erfgoedplatformapeldoorn.nl
E-mail:       epa.redactie@gmail.com
Facebook: erfgoedplatformapeldoorn
Foto's: CODA Archief, Hans Hogenbirk, Adrienne Zuiderweg, St. Bouwhuis, NPO, Paleis Het Loo, A.C. Stokhuyzen, Henk van ’t Veer, H. Stokhuyzen, VOA en Marktplaats
Wilt u zich uitschrijven of uw mailadres wijzigen? Klik dan op onderstaande links. Als u niets doet, gaan wij uit van uw eerdere toestemming/inschrijving deze nieuwsbrief te willen ontvangen. 
Meld u aan voor deze nieuwsbrief   Meld u af voor deze nieuwsbrief    Wijzig aanmeldgegevens 
Share Share
Forward to Friend Forward to Friend
Tweet Tweet
Share Share






This email was sent to <<E-mail adres>>
why did I get this?    unsubscribe from this list    update subscription preferences
Erfgoedplatform Apeldoorn (EPA) · Vosselmanstraat 299 · Apeldoorn, Nederland 7311 CL · Netherlands

Email Marketing Powered by Mailchimp