Copy
Bekijk deze nieuwsbrief in uw browser
Ruimte voor Erfgoed 

nummer 85 - Mei 2021
Vorige afleveringen zijn terug te vinden via www.erfgoedplatformapeldoorn.nl  (menu: Ruimte voor Erfgoed).  Zelf iets te melden? Stuur je bijdrage naar epa.redactie@gmail.com.
Erfgoed Agenda

Meer nieuws en activiteiten op Erfgoedplatform Apeldoorn en Mijn Gelderland
7 mei: Historisch Café Digitaal
Het volgende Historisch café staat gepland op vrijdag 7 mei, weer via een digitale sessie. Het onderwerp is dan de rijke geschiedenis van de industriële Veluwe met zijn vele sprengen en beken met watermolens. Opgave is daarvoor noodzakelijk. 
>> Meer informatie en opgave (
na aanmelding ontvang je een uitnodiging (link) voor deze Zoom-meeting).
Op het programma:
  • Henk Weltje, Geschiedenis van de papierindustrie in Apeldoorn 
  • Tom Geurtse, Papierfabriek De Middelste Molen
  • Rianne Groen, conservator bij CODA - CODA Paper Art 
  • En verder is er de mogelijkheid om een bijdrage te leveren aan het nieuwsblok en natuurlijk ontbreekt ook de column van CODA directeur Carin Reinders niet.
De vorige online bijeenkomst van het Historisch Café op 2 april stond in het teken van de ‘Atlas van Apeldoorn: Berg en Bos’. Je kunt de lezingen HIER NOG TERUGKIJKEN.
29 mei: De Van Rossums in Apeldoorn
Maarten van Rossem, zijn zus Sis en broer Vincent gaan op stap in steden in Nederland of net over de grens. De drie Van Rossems laten elkaar plekken zien die de anderen nog niet zo goed kennen en vertellen elkaar de verhalen die daarbij horen. Ze doen dat zoals alleen zij dat kunnen: met veel kennis, zonder enige opsmuk en met gevoel voor humor. Maarten bekijkt de steden vanuit zijn specialiteit geschiedenis, Sis als kunsthistorica en Vincent is expert op het gebied van architectuur.
Zaterdag 29 mei is de uitzending over hun bezoek aan Apeldoorn. NPO2, rond de klok van 20.30 uur
Het Apeldoorns Gidsen Collectief (AGC) was betrokken bij de voorbereidingen van deze uitzending. 
>> Lees meer
Tour de Papier 
Dit voorjaar maak je CODA mee op de Veluwe, online en in je eigen woonkamer. Met een ontwerpwedstrijd, workshops van CODA ExperienceLab, leesactiviteiten en een interactieve fiets- en wandelroute die geheel in het teken staat van… papier! In de Tour de Papier ontdek je de pracht van de natuur en de geschiedenis van de papierindustrie in hartje Gelderland.
Met een route langs molens, sprengen én het nieuwste uit de wereld van de papierkunst. Van Papierfabriek De Middelste Molen, Ruitersmolen en Hamermolen tot de Loenense Waterval en Korenmolen. De kaart bevat tips en informatie over en QR-codes naar verschillende attracties en activiteiten. Met een speciale kidstour, Klompenpaden, papierscheppen en bio design voor thuis. De tour is een gezamenlijk product van CODA, Toeristisch Platform Apeldoorn en Routebureau Veluwe.

>> Download de route en het gpx bestand.
Canadian Walk
De Canadian Walk is een gemarkeerde wandelroute waarbij je met je smartphone de geschiedenis van de Apeldoornse bevrijding door de Canadezen kunt ontdekken. De start van de 2,2 kilometer lange wandeling is bij het monument ‘Man met 2 hoeden’ op de Loolaan en eindigt op de hoek Hoofdstraat/ Paslaan bij het nieuwe kunstwerk ‘De Boom der Vrijheid’. De wandeling wordt gemarkeerd door speciale, gegraveerde tegels met een maple leaf: het symbool op de Canadese vlag. Hierop staat een QR code die je kunt scannen met je smartphone. Je hoort dan de persoonlijke belevenis van een Canadese soldaat of Apeldoornse verzetsstrijder.
Doe de Gelderland Quiz
Een  nieuwe Verhaal van Gelderland-Quiz. Deze keer gaan de vragen over de Tachtigjarige Oorlog in Gelderland!
Weet jij bijvoorbeeld in welke Gelderse stad Willem van Oranje de Tachtigjarige Oorlog begon?

Of welke prins van Oranje Groenlo veroverde in 1627?
Waarschuwing: De quiz is best moeilijk! 
Speel de quiz (15 vragen) gratis via Kahoot!
Op zoek naar moeflons
Anton Kröller liet zijn grondbezit op De Hoge Veluwe omrasteren, zodat hij wild kon uitzetten. In die tijd was de wildstand op de Veluwe minimaal. Na de aankoop van grondgebieden in Deelen en Reemst liet hij een tussenraster plaatsen, waarbij het noordelijk deel werd ingericht als Cultuurpark en de rest als Wildbaan. In 1921 kreeg Kröller moeflons aangeboden van de Groothertogin Charlotte van Luxemburg: vier rammen en acht ooien die werden uitgezet in de Wildbaan.
Deze speciale wandeling van bijna 8 km is gemaakt door IVN Apeldoorn in samenwerking met Het Nationale Park De Hoge Veluwe en kan ook gevolgd worden via de IVN Routes app. Deze app kan gratis worden gedownload via de apple/playstore. Naast de route krijg je informatie over natuur en cultuur.
>> Lees meer en download de route of >> Lees meer over de Moeflon

(foto: Het Nationale Park De Hoge Veluwe)
Erfgoed Nieuws

Meer bekendheid voor Het Herenhul
Op Het Herenhul in Ugchelen hebben vele honderden jaren bijeenkomsten in het open veld rond de rechtspraak door de Hertog van Gelre plaatsgevonden.
Samen met Erfgoed Gelderland zoekt het Erfgoedplatform Apeldoorn mogelijkheden om de bijzondere geschiedenis van deze locatie meer bekendheid te geven.
Vier studenten van de Hogeschool Arnhem Nijmegen werken aan een opdracht om de geschiedenis van het Herenhul te vertalen met gebruikmaking van innovatieve toepassingen voor volwassenen en voor leerlingen van basisscholen.

Bij de afdeling Letteren van de Radboud Universiteit is een stage-opdracht geplaatst voor een student, die zich in de geschiedenis van de locatie Herenhul wil verdiepen. De insteek is om een bepaalde periode te kiezen uit de honderden jaren geschiedenis en die uit te diepen en op schrift te stellen. 
Meer informatie via Ben Mouw, voorzitter Erfgoedplatform Apeldoorn (b.mouw7@upcmail.nl of 06 – 51273846).
>> Lees meer op www.erfgoedplatfpormapeldoorn.nl

Terugkijken: webinars Verduurzamen van monumenten
Een historische woning verduurzamen kan lastig lijken. Hoe kun je zo’n woning isoleren? Wat is de beste oplossing om uw huis te verwarmen? En hoe houd je rekening met eventuele cultuurhistorische  waarden? De gemeente Apeldoorn organiseerde onlangs vier webinars die nu terug te kijken zijn. Aan de hand van concrete voorbeelden in de stad gaven experts duurzaamheid en monumenten Martijn Haitink (Dijkoraad) en Benjo Zwarteveen (De Groene Grachten) praktische tips: van kierdichting tot raam- en muurisolatie. Alle webinars behandelden een verschillend onderwerp en een andere woning.
>> Deze webinars zijn terug te kijken tot 1 juni a.s. via deze website.
Heeft u n.a.v. deze webinars nog vragen? Of wilt u zelf ook een keukentafelgesprek om over de verduurzaming van uw monument te praten? Mail dan naar cultuurhistorie@apeldoorn.nl
1 miljoen voor Themafonds Erfgoedvrijwilligers!
De Stichting dr. Hendrik Muller’s Vaderlandsch Fonds subsidieert diverse culturele doelen van landelijke betekenis, zoals restauraties van rijksmonumenten, publicaties, prijzen en jonge veelbelovende Nederlandse studenten. Nu de erfgoedsector het moeilijk heeft, willen zij graag een steentje bijdragen aan het ondersteunen van de erfgoedvrijwilligers.
Het fonds doneert een half miljoen aan het Themafonds Erfgoedvrijwilligers. En het Cultuurfonds verdubbelt het bedrag zodat er dit jaar 1 miljoen euro beschikbaar is. Erfgoedorganisaties kunnen tot eind april een aanvraag doen. Denk aan bijvoorbeeld een financiële bijdrage voor de aanschaf van educatieve middelen om de werkzaamheden van vrijwilligers te ondersteunen.
>> Lees meer
De Hoge Veluwe Conferentie
Er wordt gewerkt aan een televisieserie over over Indië/Indonesië tussen 1900 en 1950. De redactie is nog op zoek naar mensen die nog kunnen verhalen over de bewaking van toen. Ken je mensen die in 1946 als kind of puber vol verbazing naar die pantserwagens en al die marechaussees hebben gekeken?
Lees meer of reageer via project2021.ntr.nl
2022 thema 'Koninklijke Veluwe'
Voor 2022 is het themajaar van Apeldoorn ‘Koninklijke Veluwe’. In het najaar van 2021 heropent Paleis Het Loo de deuren van het vernieuwde paleis. De heropening van Paleis Het Loo zorgt naar verwachting voor een flinke stijging in bezoekersaantallen. Daar willen de regio en stad ten volste van profiteren door deze bezoekers veel mogelijkheden te bieden. Binnen het project Koninklijke Veluwe werken Paleis Het Loo, Apeldoorn Marketing, Toeristisch Platform Apeldoorn, Centrummanagement Apeldoorn, gemeente Apeldoorn, VisitVeluwe en Veluwe-op-1 samen om dat te realiseren. Door aanbod te ontwikkelen voor specifieke doelgroepen en door dat aanbod te vermarkten.
Als evenementenorganisator ideeën uitwisselen of een bijdrage aanbieden? Geef dit dan door aan Michaela Luttenberg, m.luttenberg@apeldoornmarketing.nl.

Boek: Apeldoorn tussen twee kussen 
Aad van der Waal (stadsdichter 2017 t/m 2019) selecteerde voor deze bundel een aantal van zijn gedichten. 
Dichter Aad van der Waal voert je als lezer afwisselend op ernstige, ironische, soms hilarische dan weer ontroerende (maar altijd rake) wijze terug naar de recente geschiedenis. 
Vele opdrachten en verzoekjes alsmede de lenige geest van Aad van der Waal vormden de basis voor dit caleidoscopische panorama aan poëtische bespiegelingen (zowel binnen als buiten de stadsgrenzen). Korte, inleidende hoofdstukjes en aanvullende voetnoten bieden een even speelse als verhelderende blik in de keuken van de dichter. 
De feestelijke doop van de bundel (een theaterprogramma met voordrachten en muziek) is vanwege de Covid omstandigheden even geparkeerd. Er bestaan plannen om die parkeerplaats in de (uitgestelde) Boekenweek weer te verlaten. Te zijner tijd zal daar zeker ruchtbaarheid aan worden gegeven. 

Gelderse oorlogsverhalen
MijnGelderland is op zoek naar deze bijzondere en persoonlijke verhalen. Dat kan ook in de vorm van beeldmateriaal, objecten of documenten. Misschien heb je een bijzonder of persoonlijk verhaal dat je graag wilt delen met of wilt doorgeven aan de volgende generaties? Of ken je iemand? Misschien heb je een object in je bezit uit de Tweede Wereldoorlog maar weet je niet precies wat het is of heb je er een bijzonder verhaal bij? Of een bijzondere foto waar je iets over wilt vertellen?
>> Lees hier meer, bekijk het filmpje en reageer.
(bij de foto: Canadezen in de Hoofdstraat 1945 - CODA Beeldbank)
Enquête munitiedepots Hoog Soeren
In 2022 zal de gemeente Apeldoorn de vondsten van de opruiming van de munitiedepots tentoonstellen. Leif Ian van Herwaarden, stagiair Archeologie Gemeente Apeldoorn, heeft een enquête opgesteld om de interesse voor deze tentoonstelling te meten voor afstemming op de wensen van de Apeldoornse bevolking. Het invullen van de enquête duurt circa 5 à 10 minuten.
>> Vul de enquete in
Boek: Nederlandse gewichten van brons en messing
Dit naslagwerk over Nederlandse gewichten van Brons en messing gaat over Nederlands erfgoed, maar er is ook Gelders en Apeldoorns erfgoed te zien, zoals de door de firma Louwmans produceerde gewichten in Wenum Wiessel. Zoals een pas ontdekt zeldzaam Louwmans messing gewicht van vijf kilo geijkt met de jaarletter 1906/07
In 1907 ging Louwmans in Wenum failliet. Een messing gewicht van vijf kilo is in de wereld van gewichtsmaten zeldzaam en helemaal wetende dat Louwmans in 1906/07 slechts twintig gewichten van twee en vijf kilo heeft geproduceerd.
Dit bijna 450 pagina’s omvattende naslagwerk bevat veel beschrijvingen en meer dan 800 foto’s van nieuw ontdekte handelsgewichten en gewichten voor fijne weging. 
Nederlandse gewichten van brons en messing is geschreven door Gerard J. Warburg, een geboren Apeldoorner, en co-auteur Huib Tieleman. De eerste druk was in drie maanden tijd uitverkocht. Half mei verschijnt de tweede druk.  

>> Lees meer op www.oudegewichtjes.nl
Evacués uit Indië in Gelderland
Na de Tweede Wereldoorlog moest een groot aantal slachtoffers van de Japanse bezetting en de Bersiap uit Indië worden geëvacueerd. De evacuatie-operatie kwam zeer traag op gang, mede door de verstoorde verhouding tussen Nederland en de opgerichte Republik Indonesia en de voortdurende onderschatting van de situatie door de Nederlandse regering in Den Haag. Honderdduizenden Indische Nederlanders ontvluchtten tussen 1945 en 1949 het land. Velen verwachtten na een periode van recuperatie naar hun moederland terug te kunnen keren. Maar de politieke omstandigheden waren veranderd.
Omdat er in Nederland de woningnood was, zocht het Ministerie van Cultuur en Maatschappelijk Werk naar alternatieve woonruimtes zoals leegstaande hotels, pensions, landhuizen. vakantieparken en particuliere woningen en soms zelfs voormalige concentratiekampen verspreid over het land.
Op last van koningin Wilhelmina werd zelfs een vleugel van 
Paleis het Loo ingericht voor de opvang van nabestaanden van omgekomen verzetsstrijders en officieren uit Nederlands-Indië.
De Stichting Pelita, opgericht voor hulp aan Indische Nederlanders, liet woningen bouwen, ook in Apeldoorn en wel nummers 323 t/m 347 op de
Asselsestraat.
>> Lees meer op MijnGelderland
Het Indisch Herinneringscentrum lanceerde in het teken van ‘75 Jaar Vrijheid’ de website 'Huizen van Aankomst ' over de opvang van 350.000 Indische-Nederlanders tussen 1945-1968 verspreid over Nederland.
>> Lees meer op huizenvanaankomst.nl
(foto: Nationaal Archief/Wikimedia CC BY)
Raadplaatje
Het vorige raadplaatje is opgelost.
Op de foto rechts hebben wij een nieuw raadsel. Wat is het en waar staat het? 
Stuur je antwoord naar: epa.redactie@gmail.com

 
Reacties op het vorige raadplaatje.
In het perk op de hoek van de Generaal Van Heutszlaan en de Anna Paulownalaan staat een herinneringseik met hekwerk. De boom is geplant op 7 januari 1937 ter gelegenheid van het huwelijk van prinses Juliana en prins Bernhard. Tussen de wortels op de bodem van de plantkuil rust een loden verzegelde koker.
Ter gelegenheid van de terugkeer van het prinselijk gezin in 1945 werd een eenvoudig hekwerk toegevoegd. Op de zes Maulbronner zandstenen staan de initialen van de leden van het koninklijk gezin. Het monogram M (van Marijke, later Christina) op deze steen van het monument is er later bij gefantaseerd. Bij terugkeer op Teuge was er nog geen sprake van deze vierde dochter, maar het is goed mogelijk dat bij plaatsing van het eerste hekje dat al wel bekend was en daarom een extra steen is geplaatst zonder monogram. 

Het hele verhaal is te lezen in het boek van de SAM ter herinnering aan Kleine monumenten in Apeldoorn. Meer bijzondere bomen in Apeldoorn staan in de  IVN Fietsroute Bomen in Beeld.
Uit het Geheugen van Apeldoorn
Online grasduinen en rondzwerven in de geschiedenis van Apeldoorn via het Geheugen van Apeldoorn. Wie verhalen, foto's of suggesties heeft, kan die eenvoudig bijdragen en delen (klik op info rechtsboven). Via www.erfgoedplatformapeldoorn.nl zie je de laatste toevoegingen.

Kartonfabriek Lona - Loenen
Van de tientallen watermolens die in de zeventiende en achttiende eeuw werden gebouwd op de aflopende hellingen van de Veluwe naar de IJsseldal, waren er in de twintigste eeuw nog maar een handvol over. De meeste papiermakers gingen in de tweede helft van de negentiende eeuw failliet of verbouwden hun molens tot wasserijen.
Maar enkele van de papiermakers in  Apeldoorn slaagden er in tijdig te moderniseren. Schut in Loenen was één van hen. Van oudsher maakte de familie Schut papier in de Strobroeksmolen en de Slatsmolen. In 1921 bouwen ze deze kartonfabriek aan het Kanaal. Vele malen groter dan de traditionele molenbedrijven, slaagde de 'Cartonfabriek Weduwe J.W. Schut' er in zich te handhaven op de papiermarkt.
In 1970 fuseerde de fabriek met de Achterste Molen van Schut-Berends; de enige andere Loenense papiermakerij die het hoofd boven water had weten te houden. Samen gaan ze verder onder de naam 'Lona', 
die op zijn beurt weer wat later deel gaat uitmaken van multinational Smurfit.
Bij de foto: voorheen Cartonfabriek Weduwe J.W. Schut - CODA archief GA-018971)

Papierfabriek De Middelste Molen
Deze molen aan de Loenense Molenbeek produceert al sinds 1622 papier. Van oudsher waren de papiermolen en de naastgelegen boerderij van De Middelste Molen van één eigenaar. Zo leefden wel meer 'papierboeren' in Loenen: ze fabriceerden papier en hielden daarnaast enkele koeien op de boerderij om de stilstand van de papierproductie in de winter op te kunnen vangen. Als het water was bevroren, was het immers onmogelijk om papier te maken.
De huidige papierfabriek wordt gebouwd in 1886, nadat de eerdere Middelste Molen die eigenlijk uit twee molens bestond, door brand is verwoest.

De Middelste Molen raakte tot 1989 in verval. Toen kochten de gezamenlijke papierfabrieken in de regio het historische bedrijfje met alles erop en eraan over van Smurfit voor het symbolische bedrag van één gulden. De molen werd gerestaureerd ondergebracht in een stichting.
Sinds 1991 produceert de Middelste Molen weer ambachtelijk papier en is het dé plek voor de geschiedenis van de Veluwse papierindustrie.

Tijdens het Historisch Café op 7 mei vertelt Tom Geurtse meer over de Papierfabriek De Middelste Molen. 
>> Lees meer op www.demiddelstemolen.nl

‘Apeldoorns Belle Époque’
anwege Covid-19 (ook het CODA archief is gesloten)  is de afronding van Hoofdstraat 144 uitgesteld tot juni. Dus nog even geduld. Daarom deze keer kort aandacht voor een ander pand van Apeldoorns Belle Époque op de Hoofdstraat (nabij kruising Hoofdstraat-Korenstraat/Deventerstraat).
 
Boekhandel De Wekker
Op 14 juli 1894 vestigde de uit Leiden afkomstige boekhandelaar Marcus de Wekker zijn boek-, muziek- en kunsthandel, boekdrukkerij, de verkoop van muziek en instrumenten en het agentschap van het  Algemeen Handelsblad op Dorpstraat A 868/AA 503.
Marcus, geboren 13 december 1863, woonde sinds 15 februari dat jaar in Apeldoorn. Drie maanden later trouwde hij op 10 oktober 1894 met de Apeldoornse Hendrina van Enst.

Zestien jaar later werd aan de overkant van zijn huidige winkel zijn nieuwe winkel met woonhuis gebouwd naar ontwerp van Andries van Driesum. Op 11 november 1908 verhuisde Marcus naar zijn nieuwe pand, op de hoek Dorpstraat A 155 en het Achterom .
Een jaar later overleden Marcus en Hendrina de Wekker en werd de boekhandel  geleid door de firma Erven de Wekker tot zijn zoon Willem, geboren 25 april 1895, in 1919 de boek-, muziek-, kunst- en kantoorboekhandel, advertentiebureau, elektrische drukkerij en agentschap van de Nieuwe Rotterdamsche Courant en het Handelblad (huidige NRC Handelsblad) overnam.
Behalve boeken voor volwassenen en de jeugd, verkocht Willem de Wekker ook vulpotloden en vulpennen, kalenders en luxe postpapier. Klanten konden hun vulpennen gratis laten graveren en schoonmaken.
Uiteindelijk werd in 1980 werd de boekhandel opgeheven. Het pand op Hoofdstraat 119 staat er nog steeds, zij het dat het niet meer het originele pand is. Dat is na de brand een aantal jaren geleden ontstaan in de friettent in de Bloemensteeg herbouwd.

      

   



  
















Colofon
Ruimte voor Erfgoed verschijnt maandelijks bij ruim 1300 abonnees in hun mailbox. Heeft u tips of wilt u een bijdrage leveren? Laat het ons weten. Stuur dit bulletin ook gerust door naar anderen. Zij kunnen zich GRATIS abonneren via onderstaande link.

Uitgave: Stichting Erfgoedplatform Apeldoorn (EPA)
Redactie: Hans Hogenbirk en Adrienne Zuiderweg
Internet:     www.erfgoedplatformapeldoorn.nl
E-mail:       epa.redactie@gmail.com
Facebook: erfgoedplatformapeldoorn
Foto's: CODA Archief; IVN Apeldoorn, Adrienne Zuiderweg, Jan van den Heuvel, VOA, paleis Het Loo
Wilt u zich uitschrijven of uw mailadres wijzigen? Klik dan op onderstaande links. Als u niets doet, gaan wij uit van uw eerdere toestemming/inschrijving deze nieuwsbrief te willen ontvangen. 
Meld u aan voor deze nieuwsbrief   Meld u af voor deze nieuwsbrief    Wijzig aanmeldgegevens 
Share Share
Forward to Friend Forward to Friend
Tweet Tweet
Share Share






This email was sent to <<E-mail adres>>
why did I get this?    unsubscribe from this list    update subscription preferences
Erfgoedplatform Apeldoorn (EPA) · Vosselmanstraat 299 · Apeldoorn, Nederland 7311 CL · Netherlands

Email Marketing Powered by Mailchimp