Copy
Bekijk deze nieuwsbrief in uw browser
Ruimte voor Erfgoed 

nummer 77 september 2020
Vorige afleveringen zijn terug te vinden via www.erfgoedplatformapeldoorn.nl  (menu: Ruimte voor Erfgoed).  Zelf iets te melden? Stuur je bijdrage naar epa.redactie@gmail.com.
Agenda

Meer nieuws en activiteiten op Erfgoedplatform Apeldoorn en Mijn Gelderland
Wandelingen met het AGC
Je kunt weer meewandelen met een gids van het Apeldoorns Gidsen Collectief. Drukte wordt vermeden. Daarom wordt alleen in de wijken gewandeld. Je kunt zelf kiezen, waar en wanneer. Zo kun je je eigen stad beter leren kennen. 
>> Meer op www.apeldoornsgidsencollectief.nl 
 20 september: IVN Excursie: Kolkend Water
'Kolkend water', Wilt u daar meer van weten?? Kom dan naar de natuurwandeling van het IVN Apeldoorn op zondagmiddag 20 september a.s. 
Eindelijk kan IVN Natuureducatie afdeling Apeldoorn u weer meenemen om samen van de prachtige natuur te genieten. We wandelen via de uit de 14e eeuw stammende Bandijk en prachtige coulissen-hagen landschappen naar de ruïne van 'Slot Nijenbeek'.

De gidsen vertellen u over Landgoed 'De Poll' en het ontstaan van de vele kolken.
>> Meer informatie en aanmelden

25 september: Presentatie boek Vluchteling in eigen land
Bijeenkomst voor oud-evacués Arnhem en opvanggezinnen.
De bijeenkomst vindt plaats in de Grote Kerk Apeldoorn aan de Loolaan 16 in Apeldoorn. Parkeren achter de kerk en in de parkeergarage van Orpheus.
Vanzelfsprekend houden wij ons aan de landelijke coronaprotocollen en de richtlijnen van het RIVM.

Het programma begint om 14 uur, inloop vanaf 13 uur.
Als u affiniteit heeft met de geschiedenis en aanwezig wilt zijn, dan graag eerst een mailtje sturen naar b.mouw@outlook.com en met vermelding van het aantal personen waarmee u komt.

Zij die aan het boek hebben meegewerkt, ontvangen het boek gratis.

>> Kijk hier voor meer informatie en opgave
2 oktober: Historisch Café
Maand van de Geschiedenis met thema Oost/West. Op het programma:
* Een performance door Ischa den Blanken.
In het kader van het Erfgoed Festival is Ischa den Blanken als young artist in residence aan CODA gekoppeld. Het thema van het Erfgoed Festival is Oost/West en van de Maand van de Geschiedenis is Oost/West. Ischa den Blanken is docent aan Artez (Arnhem), theatermaker (Spoken Word) en studeert de master Praktische filosofie aan de Radboud Universiteit in Nijmegen.
Tijdens inspiratiebijeenkomsten met Stefan Rutten en Davida de Hond (CODA), Ben Mouw (EPA) en Adrienne Zuiderweg (SIE) heeft Ischa  zich verdiept in de Nederland-Indische aspecten in Apeldoorn. Dat heeft geresulteerd in een tekst die hij  tijdens het Historisch Café zal vertolken.
>> Meer informatie


* Frederik Erens (SIE) gaat in op de dekolonisatie van Nederlands-Indië.
* Huub Ummels (VOA)  spreekt over de opvang van de Nederlands-Indische en Molukse repatrianten in Apeldoorn.
* Frans de Heus vertelt over de film
die twee leerlingen hebben gemaakt met Wolfgang Kotek,  en joodse jongen die uit Duitsland is gevlucht en in Apeldoorn is terecht gekomen, waar hij op meer dan tien verschillende adressen heeft gewoond. De makers van de film zijn teruggegaan naar deze adressen en hebben Koteks verhaal vastgelegd.


In verband met de landelijke coronaprotocollen en de richtlijnen van het RIVM heeft het Historisch Café plaats in de museumzaal van CODA. Wij maken gebruik van stoelen en plaatsen zitkussens op de trappen. Het aantal plaatsen is echter beperkt. Bezoekers voor het Historisch Café  dienen zich daarom  van te voren opgeven via DIT FORMULIER en aan te geven of u alleen komt of met bijvoorbeeld twee mensen uit hetzelfde huishouden. Op die manier kunnen we optimaal gebruikmaken van de beschikbare ruimte. Op het formulier kunt u ook aangeven of u slecht ter been bent en gebruik zou willen maken ven een stoel. Wij zullen die dan voor u reserveren.
>> Meer informatie en opgave


Meer over de Maand van de Geschiedenis en een divers programma  in de volgende Ruimte voor Erfgoed.
(Bij de afbeelding: Shelly Lapré ‘Familie herinnering in koffers aan Nederlands-Indië')
T/m 25 oktober: Buitenmuseum Binnenstad
Het Buitenmuseum 75 jaar Vrijheid biedt op 50 locaties in de binnenstad historische foto's van de bevrijding van Apeldoorn . 
De locaties van het Buitenmuseum zijn verzameld op een routeflyer. Deze flyer en een set ansichtkaarten zijn, zolang de voorraad strekt, gratis verkrijgbaar bij de deelnemende locaties in de binnenstad. 

>> Meer informatie
Oktober: Erfgoedfestival Oost West
Tien kunstenaars verblijven tijdens het erfgoedfestival 2020 een week op een bijzondere erfgoedlocatie in Gelderland. Daar laten zij zich inspireren door het thema van de Maand van de Geschiedenis: Oost/West. 
Op 1 september verschijnt op erfgoedfestival.nl het complete on- en offline programma van de tien hoofdlocaties en de vijftig aanhakers. Anders dan voorgaande edities vindt het festival voornamelijk digitaal plaats. Waar mogelijk zullen er gedurende de Maand van de Geschiedenis extra optredens van de artiesten plaatsvinden in ‘huiskamersetting’.

>> Meer informatie
Tour de la Forêt
Ontdek al fietsend en lopend de pracht van de natuur in hartje Gelderland. Een fotogeniek landschap, verzamelopdrachten voor het hele gezin, fijne cafés met dat welverdiende stuk appeltaart en unieke tentoonstellingen over flora en fauna? Tour de Forêt heeft het allemaal. 
Tijdens de tour ontdek je highlights op de Veluwe - van Radio Kootwijk, de Asselse Heide, de zandverstuiving bij Klein Dabbelo tot pittoresk Hoenderloo - en kijk en fotografeer je als een kunstenaar aan de hand van tips & tricks over schaduwen en structuren. Fiets of loop je (een deel van) de route met kinderen? Ontdek de bossen als een fervente verzamelaar in de (eier)dop en ga aan de slag met vele challenges zoals natuurbingo op een kabouterpad! 
>> Lees meer en download de route
Nieuws

Boek: Lang geleden in Apeldoorn....
‘Lang geleden in Apeldoorn; de geschiedenis van Apeldoorn in 10 (voorlees)verhalen’.
Dit kinderboek van schrijfster Nanda Roep beschrijft verschillende historische periodes door de ogen van kinderen. Het is een voorleesboek en geeft een beeld van de ontwikkeling van Apeldoorn voor kinderen in de basisschool leeftijd. Aan de orde komen onder andere hoe de Veluwe is ontstaan, de grafheuvels en de vroegere ijzerwinning, Willem Röntgen en de wijk de Maten.
Het boek verschijnt in oktober tijdens de Kinderboekenweek en is onder andere te koop bij de boekhandel en bij Primera Westra winkels.

Open Monumenten Dag
Afgelopen weekeinde was weer de Open Monumentendag. Vanwege het coronavirus in aangepaste vorm. Dat was ook merkbaar aan het aantal bezoekers. dat waren er veel minder dan in andere jaren.
Onder het thema 'Leermonument' kon een scholenroute worden gefietst. Deze route kunt u ook buiten het Open Monumenten-weekend nog volgen. Kijk hiervoor op de website van het Erfgoed Platform Apeldoorn.nl. Uiteraard zijn de locaties niet meer opengesteld.
Zie ook: www.oud-apeldoorn.nl/scholen en www.scholenopdekaart.nl
Subsidieaanvragen RCE
De Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed verstrekt al enige jaren subsidie voor het uitvoeren van haalbaarheidsonderzoeken aan leegstaande niet-woonhuismonumenten. Dankzij deze subsidie zijn inmiddels al vele herbestemmingen van een solide basis voorzien. Net als in de voorgaande jaren kunnen subsidieaanvragen in het kader van deze regeling van 1 oktober t/m 30 november worden ingediend.
Nieuw dit jaar is dat in combinatie met het haalbaarheidsonderzoek ook subsidie aangevraagd kan worden voor een verduurzamingsonderzoek. 
Bent u of kent u een eigenaar die gebaat is bij een Haalbaarheidsonderzoek?  Neem dan contact op met Boukje Overbeek per mail of telefoon: 026 44 21 742
>> Meer informatie in 'Beeldspraak september 2020'

(Bron: Gelders Genootschap)
Wie weet......?
De Geschiedenisredactie van NTR-televisie is bezig met de voorbereiding van een serie over Indonesië van 1900-1950 in  negen afleveringen.
In de aflevering over de periode van maart 1946 tot juli 1947 komt het akkoord van Linggadjati aan de orde. In 2009 heeft de Stichting Indisch Erfgoed (SIE) hierover een tentoonstelling georganiseerd in het gemeentehuis van Apeldoorn. 
De besprekingen die vooraf gingen aan dit akkoord van Linggadjati, werden gehouden in jachthuis Sint Hubertus op de Hoge Veluwe van 14 tot 24 april 1946.
De redactie zou graag willen weten of er nog bewoners in en rond de Veluwe, wellicht in Apeldoorn, zijn met herinneringen over deze conferentie die tijdens hun jeugd plaatsvond. Bijvoorbeeld de stationering van de militaire bewaking en of er een eventuele dreiging vanuit ging.
Heeft u suggesties, neem dan contact op met Ralph Kneefel, voorzitter SIE, tel 06 520 428 26 of mail naar info@indischerfgoed.nl graag met vermelding van uw telefoonnummer

(Bij de afbeelding: Peter van Dongen, Linggadjati, brug naar de toekomst)
Audiotour rondje Cultuurkwartier
Genieten van kunst in de openbare ruimte in de Apeldoornse binnenstad? Loop dan naar ACEC, scan de QR-code die aan het pand zit en ga op pad. In ongeveer drie kwartier ontdek je bijzondere achterliggende verhalen over kunstwerken in de Apeldoornse binnenstad. Rondje Cultuurkwartier kan nu beluisterd en gelopen worden!
Rondje Cultuurkwartier is beschikbaar in de Storywalk-app. Het is de eerste door ACEC ontwikkelde audiotour. In de toekomst wil ACEC meer audiotours ontwikkelen. 

Download Storywalk voor deze audiotour en maak de wandeling. De app is gratis te downloaden in de App Store en in Google Play. Heb je de app al? Ga dan naar ACEC (Roggestraat 44) en scan de QR-code bij het startpunt. Alle informatie rond ACEC Audiotours is te vinden 
op de website van ACEC .
Leer je Erfgoed
Leer je Erfgoed is een nieuwe online leeromgeving voor vrijwilligers die zich inzetten voor het beheren, toegankelijk en beleefbaar maken van erfgoed. Leer je Erfgoed is een gezamenlijk initiatief van de ErfgoedAcademie, de Nationale Monumentenorganisatie en Stichting Nederland Monumentenland.
Vrijwilligers kunnen via de erfgoedorganisatie waarvoor zij zich inzetten bij het platform worden aangemeld. Na afronding van een module ontvangen zij een certificaat van deelname.
>> Lees meer
Uit het Geheugen van Apeldoorn
U kunt naar hartelust online grasduinen en rondzwerven in de geschiedenis van Apeldoorn via het Geheugen van Apeldoorn. Wie verhalen, foto's of suggesties heeft, kan die eenvoudig bijdragen en delen (klik op info rechtsboven). Via www.erfgoedplatformapeldoorn.nl ziet u de laatste toevoegingen.
Kijk op de wijk
AGC stadsgids schrijft Jos Janssen of Lorkeers regelmatig een column in Apeldoorn Direct. Samen met andere stadsgidsen zoekt hij achtergrondinformatie over bv. straatnamen of personen uit Apeldoorn. In de meest recente aflevering gaat het over Ietje Kooistra.

In 1896 werd in Apeldoorn de eerste Rijkskweekschool voor onderwijzeressen opgericht. De eerste directrice was de vermaarde pedagoge Ietje Kooistra. De kweekschool was gehuisvest in een villa aan de Molleruslaan 34. 
>> Lees meer in 'Apeldoorn Direct'  of in Het Geheugen van Apeldoorn
De Stinkmolens stonken niet! (in ieder geval al heel lang niet meer)
Aan de Grift langs de Vlijtseweg stonden vroeger de Stinkmolens. Deze watermolens lagen ongeveer halverwege tussen de Laan van Zevenhuizen en de Anklaarseweg, totdat ze in 1939 werden gesloopt. Deze molens hebben een heel interessante geschiedenis, en daarom is er al aardig wat over geschreven. Vaak werd er dan bij vermeld dat het er verschrikkelijk stonk. Nu blijkt echter dat dat wel meeviel. 
De economie van Apeldoorn en de andere dorpen in de omgeving dreef tot ver in de negentiende eeuw voor een belangrijk deel op de industrie die was ontstaan bij watermolens. Er waren vroeger zo’n tachtig korenmolens, runmolens, zeemmolens, kopermolens en bovenal papiermolens in de gemeente, die werden aangedreven door waterraderen. Heel veel waardevolle informatie hierover is te vinden in het archief van de Apeldoornse geschiedschrijver en museumconservator Reinier Hardonk. Zijn archief bevindt zich in CODA.
Uit Hardonks bijdragen blijkt dat de Stinkmolens tijdens het grootste deel van hun bestaan helemaal niet zo erg hebben gestonken. Maas tussen 1606 en 1627 was dat wel het geval. In die tijd moet de naam Stinkmolen zijn ontstaan voor de runmolen en zeemmolen die er stonden. Hier werd leer gelooid, en de huiden en urine die daarbij te pas kwamen veroorzaakten een zeer onaangename lucht. In 1627 werden de molens omgebouwd naar papiermolens. Voortaan werd hier papier gemaakt, omdat papier in die tijd veel winstgevender was. De papierproductie stonk veel minder dan de leerproductie. Ga maar eens ruiken bij de Middelste Molen in Loenen, dan beleef je het zelf.
De naam Stinkmolens bleef echter bestaan. Met zo veel watermolens in je dorp, was het wel handig om een duidelijke naam te hebben. Begin achttiende eeuw waren er op de plek van de Stinkmolens maar liefst vier waterraderen in de Grift voor de papierproductie. Die waterraderen werden uitgebaat door drie verschillende fabrikanten, die aan beide zijden van de beek waren gevestigd. In 1939 liet de gemeente de gebouwen slopen, want op de plek van de Grift moest een groot riool worden aangelegd, en de verouderde gebouwen stonden in de weg. Zo’n zeventig jaar later heeft de gemeente samen met waterschap Vallei en Veluwe hier de beek weer opengemaakt.
Op de plek van de Stinkmolens is nu niet veel meer herkenbaar van de vroegere industrie. Wel staan er nu een paar bankjes en in de beek is een verhoogde beschoeiing aangebracht met een loopbruggetje en een plank die refereert aan een stuw. Hiermee is er toch nog iets te zien van de oude molenplaats. Maar gelukkig is de stank al heel lang weg...
Een overzicht van Apeldoornse watermolens vind je op deze site (zie paragraaf 41) en op Het Geheugen van Apeldoorn
 
De vakgroep Erfgoed van de gemeente Apeldoorn wil de watermolens graag wat meer in het zonnetje zetten en wil verder onderzoek stimuleren. Als u ook belangstelling heeft om onderzoek te doen naar de roemruchte geschiedenis van Apeldoornse watermolens en u wil u verdiepen in het bouwarchief van CODA, stuur dan een mailtje naar cultuurhistorie@apeldoorn.nl  Bij voorbaat dank!
‘Apeldoorns Belle Époque’

Over Apeldoornse gebouwen in de binnenstad die in hun tijd spraakmakend waren. 
Magazijn Gebr. Noteboom Hoofdstraat
Aan het eind van de negentiende begin twintigste eeuw werden grote winkel-woonhuizen gebouwd op de hoek Hoofdstraat–Raadhuisplein, Hoofdstraat–Deventerstraat, Hoofdstraat–Kinsbergenstraat en Hoofdstraat–Kapelstraat en Paslaan. Deze panden en een aantal andere winkels op de Hoofdstraat vormen samen Apeldoorns Belle Époque. Deze naam is indertijd tijdens de voorbereiding voor een gelijknamige tentoonstelling gemunt. Die tentoonstelling is nooit gerealiseerd, maar deze stijlaanduiding spreekt menig Apeldoornse architectuur- en erfgoedliefhebber nog steeds tot de verbeelding.

Op de hoek Hoofdstraat–Paslaan na, bestaan alle gebouwen grotendeels. De winkel die niet meer bestaat, is het magazijn van de Gebr. Noteboom. Zo’n kleine tachtig jaar was Noteboom niet weg te denken uit het Apeldoorns straatbeeld. Lopend op de Dorpstraat – de naam Hoofdstraat dateert uit 1917 – naar het noorden doemde de winkel statig in de verte op.

In de vijf afleveringen in Ruimte voor Erfgoed (februari 2020 tm augustus 2020) kon niet altijd uitgebreid ingaan op de geschiedenis van Magazijn Gebr. Noteboom. Daarom is het complete verhaal te downloaden vanaf de EPA website (zie menu Ruimte voor Erfgoed).
Wij wensen u veel leesplezier. En... mocht u aanvullingen of verbeteringen hebben, heel graag. U kunt die sturen naar de redactie van Ruimte voor Erfgoed epa.redactie@gmail.com.

     






 
 
Colofon
Ruimte voor Erfgoed verschijnt maandelijks bijna 1300 abonnees in hun mailbox. Heeft u tips of wilt u een bijdrage leveren? Laat het ons weten. Stuur dit bulletin ook gerust door naar anderen. Zij kunnen zich GRATIS abonneren via onderstaande link.

Uitgave: Stichting Erfgoedplatform Apeldoorn (EPA)
Redactie: Hans Hogenbirk en Adrienne Zuiderweg
Internet:     www.erfgoedplatformapeldoorn.nl
E-mail:       epa.redactie@gmail.com
Facebook: erfgoedplatformapeldoorn
Foto's: CODA Archief; AGC; IVN Apeldoorn en Adrienne Zuiderweg.
Wilt u zich uitschrijven of uw mailadres wijzigen? Klik dan op onderstaande links. Als u niets doet, gaan wij uit van uw eerdere toestemming/inschrijving deze nieuwsbrief te willen ontvangen. 
Meld u aan voor deze nieuwsbrief   Meld u af voor deze nieuwsbrief    Wijzig aanmeldgegevens 

Copyright © 2020 Erfgoedplatform Apeldoorn (EPA), Overname van artikelen uitsluitend na toestemming van de redactie

Email Marketing Powered by Mailchimp
Share
Forward to Friend
Tweet
Share